Voorlichtingskit
Geef zelf een voorlichting van 45 minuten over online oplichting. Met een presentatie met sprekerstekst, een handout, kaarten om mee te geven en twee activiteiten waarmee de groep zelf oefent.
Programma van 45 minuten
Geschikt voor groepen van 8 tot 40 deelnemers, bijvoorbeeld in een bibliotheek, buurthuis of bij een ouderenbond.
- 5 minWelkom en kennismaking
Stel jezelf voor en vraag wie er weleens een raar bericht of telefoontje kreeg (dia 1 en 2).
- 15 minHoe werkt oplichting?
De drie trucs en de bekendste vormen: de nepbank, het nieuwe nummer en nepberichten met een link (dia 3 tot en met 6).
- 5 minDe drie gouden regels
Laat de groep de regels herhalen en deel de terugbelkaart uit (dia 7).
- 12 minOefenen
De klassikale quiz of Speel de oplichter in groepjes (dia 8). Zie de handleiding hieronder.
- 8 minWat doe je als het toch gebeurt? En vragen
Bank bellen, aangifte, Fraudehelpdesk. Daarna ruimte voor vragen (dia 9 en 10).
Presentatie
Start de presentatie in de browser of download de PowerPoint. Met Notities zie je de sprekerstekst; in de PowerPoint staat die bij de notities van elke dia.
Sprekerstekst
Welkom iedereen. Stel jezelf voor. Vertel dat het vandaag gaat over oplichting via telefoon, sms, WhatsApp en e-mail, en dat er geen domme vragen zijn. Iedereen kan erin trappen, ook jongere mensen en mensen die veel met computers werken.
Sprekerstekst
Vraag om handopsteken. Meestal steekt bijna iedereen de hand op. Laat een of twee mensen kort vertellen. Benadruk: het is geen schande, oplichters zijn professionals.
Sprekerstekst
Leg uit dat bijna alle oplichting hetzelfde werkt. Als je je opgejaagd voelt, is dat een signaal om juist te stoppen.
Sprekerstekst
Leg uit dat oplichters elk nummer op je scherm kunnen laten verschijnen (spoofing). Een bank vraagt nooit om codes, nooit om geld over te maken naar een 'veilige rekening' en nooit om een app te installeren.
Sprekerstekst
Leg de truc uit. Tip: bel je kind op het oude nummer. Antwoorden via het nieuwe nummer bewijzen niets. Een familiecodewoord helpt ook, zeker nu stemmen met AI kunnen worden nagemaakt.
Sprekerstekst
Laat eventueel het Nepbericht van de week op veiligonline.nl zien. Gouden regel: gebruik nooit de link uit een bericht. Open zelf de app of website.
Sprekerstekst
Laat de groep de drie regels hardop herhalen. Deel de terugbelkaart uit om bij de telefoon te leggen.
Sprekerstekst
Kies een van de twee activiteiten (zie de handleiding op de website). Reken op 10 tot 15 minuten.
Sprekerstekst
Benadruk: hoe sneller je de bank belt, hoe groter de kans dat het geld nog kan worden tegengehouden. Pas op voor een tweede oplichter die belooft je geld terug te halen.
Sprekerstekst
Beantwoord vragen. Weet je iets niet zeker? Zeg dat eerlijk en verwijs naar de Fraudehelpdesk of veiligonline.nl.
Twee activiteiten om samen te oefenen
Klassikale quiz (10 minuten)
- Open de klassikale quiz en kies het thema Oplichting herkennen (volwassenen).
- Lees elke vraag voor. Iedereen steekt de hand op bij A, B, C of D, of houdt een stemkaart omhoog.
- Toon het antwoord en bespreek de uitleg. Vraag: wie heeft dit weleens meegemaakt?
Speel de oplichter (15 minuten)
- Maak groepjes van drie of vier, met per groepje een telefoon of tablet. Of speel het samen op het grote scherm.
- De groep is de oplichter en kiest welke truc ze gebruiken om Marleen over te halen.
- Bespreek na afloop: welke truc werkte, en waarom? Zo zie je de oplichting van de andere kant.
Of: de luisteroefening (10 minuten)
- Laat een nagespeeld gesprek voorlezen via het scherm.
- Iedereen roept "Ik hang op!" zodra het niet vertrouwd klinkt.
- Bespreek op welk moment je had moeten ophangen.
Handout en kaarten
Print de handout (één A4) en geef de kaarten mee voor bij de telefoon. Vul eventueel je eigen naam of organisatie in voor op de handout; dat blijft in je browser.
Veelgestelde vragen
Moet ik een expert zijn om deze voorlichting te geven?
Nee. De presentatie heeft bij elke dia een sprekerstekst. Weet je het antwoord op een vraag niet? Zeg dat eerlijk en verwijs naar de Fraudehelpdesk of veiligonline.nl.
Wat als iemand in de groep slachtoffer is geworden?
Reageer begripvol en zonder oordeel. Bied aan om na afloop even apart te praten. Verwijs naar de bank, de politie en Slachtofferhulp Nederland. Vraag in de groep nooit naar bedragen.
Wat heb ik nodig?
Een scherm of beamer met internet (of de PowerPoint op een laptop), de geprinte handouts en kaarten, en eventueel stemkaarten A tot en met D voor de quiz.
Mag ik het materiaal aanpassen?
Ja. Download de PowerPoint en pas hem aan voor jouw groep. Vermeld bij gebruik graag VeiligOnline.nl als bron.